بر اساس بررسی دقیق ۲۲ جلد صحیفه امام، عبارتی با عنوان «جنگ نعمت است» در کلام امام خمینی (س) وجود ندارد. ایشان همواره جنگ را «تحمیلی» و «لعنتزده» دانسته و آنچه مورد تمجید قرار دادهاند، «دفاع مشروع» و برکات ناشی از ایستادگی بوده است.
شرح تفصیلی:
در بررسی مجموعه ۲۲ جلدی صحیفه امام که توسط مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) گردآوری شده، هیچ جملهای با عبارت «جنگ نعمت است» یا معادل آن یافت نمیشود. امام خمینی (س) در مواضع متعدد، جنگ را بهشدت تقبیح کرده و آن را امری تحمیلی و مذموم دانستهاند. ایشان میفرمایند:
«جنگ لعنتى و تحمیلىِ صدام تکریتی به امر و کمک امریکا و سایر قدرتها» (صحیفه امام، جلد ۲۱، صفحه ۴۳۱)
ایشان جنگ را به خودی خود هدف ندانسته (صحیفه امام، ج۱۲، ص۳۹۲) و آن را «حربه استکبار و دشمنان اسلام و مسلمین» معرفی کردهاند که با نقشه و هدف خاصی بر مسلمانان تحمیل میشود (صحیفه امام، ج۴، ص۲۳۹؛ ج۱۳، ص۲۵۵). همچنین ایشان در نامهای به ملت و ارتش عراق مینویسند:
«من بسیار متأسفم که براى شهوت و شهرتطلبى یک یا چند نفر از خدا بیخبر، جوانان برومند عراق را با اغفال و اکراه و جبر به میدان نبرد با برادران مسْلم خود فرستادهاند.»
آنچه امام خمینی (س) ستایش میکرده، دفاع مشروع در برابر تجاوز دشمن بوده است. ایشان میفرمایند:
«جنگ، جنگ است و عزت و شرف میهن و دین ما در گرو همین مبارزات است، و میهن از جان عزیزتر ما، امروز منتظر است تا یکایک فرزندان خود را براى نبرد با باطل مهیا سازد.» (صحیفه امام، جلد ۱۳، صفحه ۲۴۳)
ایشان در جای دیگر تصریح میکنند که ما از جنگ گریزان هستیم، اما دفاع حق هر انسانی است (صحیفه امام، ج۱۵، ص۴۰۱).
ریشه شکلگیری این جمله به پیام نوروزی ۱ فروردین ۱۳۶۴ بازمیگردد که امام فرمودند:
«گاهى وقتها «بلا» براى انسان نعمت است، گاهى وقتها نعمت «بلا» ست.» (صحیفه امام، ج۱۹، ص۱۹۴-۱۹۷)
در تبیین همین پیام، مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی (امام جمعه وقت تهران) گفتند:
«آن قاطعیتی که امام به خرج دادند و جنگ را به عنوان یک «نعمت» برای مردم، تلقی کردند و مردم را برای یک بسیج آماده کردند»
وی بلافاصله در توضیح آن افزود:
«اینکه امام فرمودند: «جنگ نعمت است»، حتماً معنایش این نیست که ما دلمان میخواست جنگ بشود. برای یک جامعه پیرو پیغمبر(ص)، بهترین حالت این است که هر چه پیش بیاید، از آن میتواند به عنوان نعمت استفاده کند. ما دلمان میخواست صلح باشد»
با این حال، بازنشر ناقص این سخنان در برخی رسانهها و حذف بخش توضیحی، باعث انتساب نادرست این عبارت به امام شد.
امام خمینی (ره) در کنار تقبیح جنگ، به برکات ناشی از ایستادگی اشاره کرده و میفرمایند:
«ولو تحمیلى است این جنگ، لکن جنگ وقتى که واقع مىشود، انسان را از آن خستگى و از آن چیزهایى که سست مىکند انسان را، از آن سستیها و خستگیها بیرون مىآید» (صحیفه امام، ج۱۳، ص۲۴۷؛ ج۱۵، ص۴۰۰)
شفافیت روششناسی:
اعتبارسنجی این گزاره با جستجوی مستقیم در مجموعه ۲۲ جلدی صحیفه امام و بررسی بافت متنی پیام نوروزی ۱ فروردین ۱۳۶۴ (ج۱۹، ص۱۹۴-۱۹۷) و جلدهای ۱۲، ۱۳، ۱۵ و ۲۱ انجام شده است. همچنین برای ریشهیابی نحوه شکلگیری ادعا، اظهارات آیتالله هاشمی رفسنجانی و بازنشر رسانهای آن تحلیل شد.
بخش تعاملی:
نظرات، سؤالات و پیشنهادات خود را درباره این تحلیل در بخش نظرات مطرح کنید. اگر با نقلقولهای دیگری از امام خمینی (س) درباره جنگ مواجه شدهاید که نیاز به بررسی دارد، خوشحال میشویم آن را نیز مورد ارزیابی قرار دهیم. همچنین اگر منبع معتبری برای جمله «جنگ نعمت است» در اختیار دارید، آن را با ما در میان بگذارید تا مورد بررسی دقیقتری قرار گیرد.
